500 plus – program socjalny czy pro-demograficzny?

Rządowy program 500 plus jest realizowany od kwietnia 2016 roku. Na początku program zakładał wypłatę świadczenia na drugie i kolejne dziecko, natomiast od 2019 r. program został rozszerzony o pierwsze dziecko niezależnie od kryterium dochodowego. Według raportu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej programem objętych jest 3,74 miliona dzieci w całym kraju. Największy udział stanowią rodziny z dwójką dzieci, których w czerwcu 2018 r. było ponad 1,5 mln, a ich udział w ogólnej liczbie rodzin wyniósł 61,4 proc. Kolejną grupę stanowią rodziny z jednym dzieckiem 569,8 tys. z 23,2% udziałem w ogólnej liczbie rodzin w Programie. Rodziny wielodzietne w czerwcu 2018 r. stanowiły grupę 376,2 tys. rodzin, z 15,3% udziałem w ogólnej liczbie rodzin w Programie. W województwie Dolnośląskim z programu 500 + korzysta ok. 236 tys. dzieci.

Głównym założeniem programu jest zmniejszenie obciążenia finansowego rodzin związanego z wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcenie do podejmowania decyzji o posiadaniu ich większej liczby. Jest traktowany jak inwestycja w rozwój polskich rodzin i element, który poprawi ich sytuację materialną oraz demograficzną w kraju. Od ponad 25 lat niska liczba urodzeń w Polsce nie gwarantuje prostej zastępowalności pokoleń. Od 1989 r. trwa okres depresji urodzeniowej. Jednocześnie wraz z postępującym spadkiem dzietności zwiększa się liczba osób żyjących w ubóstwie, a są nim szczególnie zagrożone rodziny z dziećmi.

Mimo szczytnych założeń, tzw. 500 plus wzbudza sporo kontrowersji. Jednym z głównych argumentów wnoszonych przez krytyków programu są koszty związane z jego realizacją. Elżbieta Rafalska, minister rodziny, pracy i polityki społecznej, poinformowała, że roczny koszt programu Rodzina 500+, uwzględniający przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko, bez wymogów kryterium dochodowego wyniesie ok. 40 mld złotych.

Przeciwnicy twierdzą, że brak kryterium dochodowego pozwolił na skierowanie wsparcia także do rodzin lepiej sytuowanych. Wskutek tego dramatycznie zwielokrotnił się koszt tej „inwestycji”, co w konsekwencji spowodowało ograniczenie wydatków na inne, ważne cele społeczne, których realizacja paradoksalnie pomogłaby osiągnąć pierwotne cele programu Rodzina 500 plus.

Wielu ekspertów twierdzi, aczkolwiek nie ma na to twardych dowodów, że Rodzina plus ma negatywny wpływ na rynek pracy. Wiele kobiet,  w szczególności w małych miejscowościach, zdecydowała się zrezygnować z kariery zawodowej na rzecz wychowywania dzieci.

Przedsiębiorcy z BBC argumentują, że program nie spełnia również swoich podstawowych założeń demograficznych.

W odniesieniu do pierwszego, przedstawionego przez rząd celu: „demografia, tj. wzrost liczby urodzeń”, publikowane dane oraz szacunki ekspertów wskazują, że w 2018 r. urodziło się mniej dzieci niż rok wcześniej. Po nieznacznym wzroście tych urodzeń w 2016 r. (o 1 proc.) nastąpił powrót do tendencji spadkowej obserwowanej od 2010 r., a udział urodzeń pierwszego dziecka zmniejszył się z 48,7 proc. w 2010 r. do 42,9 proc. w 2017 r. Jak oceniają eksperci, widać, że 500 plus to nie jest rozwiązanie, które zachęca do rodzicielstwa. – czytamy w oświadczeniu BBC

W powiecie ząbkowickim krytyka programu jest wyrażana na różnego rodzaju forach internetowych. Ale nie da się ukryć, że inicjatywa ma również wielu zwolenników. A negatywna interpretacja skutków oraz założeń programu jest odpierana poprzez kontrargumenty partii rządzącej, które również mają swoje odzwierciedlenie w liczbach.

Pokusiliśmy się o analizę programu 500 plus na podstawie danych demograficznych oraz rynkowych, które dotyczą powiatu ząbkowickiego.

Demografia:

Głównym założeniem programu jest wzrost dzietności wśród polskich rodzin. Bazując na danych statystycznych, opublikowanych przez Urząd Statystyczny we Wrocławiu, możemy zaobserwować, że liczba urodzeń w powiecie ząbkowickim pomiędzy 2016, a 2018 nie uległa diametralnym zmianom. W 2016 r. na tysiąc mieszkańców urodziło się  7,0% dzieci, w 2017 r. 7,9, a w 2018 r. 7,6%. Natomiast przyrost naturalny od 2016 r. waha się pomiędzy – 5,6 a – 5,7. W sumie w powiecie ząbkowickim w 2018 r urodziło się 497 dzieci. Liczba urodzeń w latach poprzednich w zasadzie wyglądała podobnie.

W związku z powyższym możemy stwierdzić, że prodemograficzny charakter programu 500 plus nie ma przełożenia w powiecie ząbkowickim, ponieważ nie zaobserwowaliśmy znaczącej liczby urodzeń od momentu wprowadzenia rządowej inicjatywy. Rząd  broni programu przytaczając następujące dane:

W 2018 r. urodziło się w Polsce 387,9 tys. dzieci. To więcej, niż zakładały najśmielsze prognozy. GUS przewidywał na ten rok 360,2 tys. urodzeń i to w wariancie wysokim. Natomiast w Ocenie Skutków Regulacji do projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci przyjęto, że urodzi się 379,5 tys. dzieci, czyli także znacznie poniżej rzeczywistego wyniku” – stwierdziła minister Rafalska.

Rynek Pracy:

Bazując na posiadanych informacjach oraz danych statystycznych ciężko jednoznacznie stwierdzić czy program miał negatywny wpływ na lokalny rynek pracy. Według statystyk bezrobocie w powiecie ząbkowickim na przestrzeni ostatnich lat konsekwentnie maleje, co koresponduje z tendencjami krajowymi. Liczba bezrobotnych (zarejestrowanych w PUP) w 2016 r. wyniosła 13,8 %, w 2017 r. 11,8 %, a 2018 r. 10,9%.

Jak wygląda sytuacja kobiet na lokalnym rynku pracy? Według Powiatowego Urzędu Pracy w 2016r. w PUP było zarejestrowanych 1771 kobiet, w 2017 r. 1663, w 2018 r. 1433 kobiety, a w 2019 1353 kobiety. Powyższe dane wskazują na tendencję spadkową,. co w praktyce może oznaczać, że słowa krytyki dotyczące zatrudnienia kobiet nie mają odzwierciedlenia w liczbach.Powyższe dane korespondują z danymi GUS, według których wskaźnik zatrudnienia wynosi teraz 76,6, a w 2015 wynosił 74,6.

Warto jednak zaznaczyć, że dane PUP nie dają pełnego obrazu zatrudnienia lub jego braku w powiecie ząbkowickim. A powyższa analiza wyłącznie w przybliżeniu naświetla konsekwencje wprowadzenia programu na demografię oraz lokalny rynek pracy.

Jedno jest pewne, jeśli beneficjenci programu dobrze wykorzystają „darowane” im pieniądze to program może przynieść wymierne korzyści dzieciom. 500 złotych na dziecko co miesiąc pozwoli rodzicom na zapewnienie lepszych warunków życiowych swojemu dziecku. Korepetycje, kółka zainteresowań, sporty, rozwijanie pasji – to wszystko będzie w zasięgu ręki, gdy nasz budżet zwiększy się o tę kwotę. 500 zł na dziecko to poczucie bezpieczeństwa finansowego w rodzinach wielodzietnych. Kupienie ubrania na zimę, albo podręczników szkolnych, nie powinno być problematyczne, a z pewnością ułatwione. Te dodatkowe pieniądze w budżecie mogą wpłynąć na zdrowe odżywianie dziecka, jak i rozwój intelektualny.