Szlaki na Śnieżkę i zasady Karkonoskiego Parku Narodowego

Karkonoski Park Narodowy odwiedza rocznie około 2 mln osób, a większość z nich idzie w jedno miejsce: na Śnieżkę. Z powiatu ząbkowickiego to nieco ponad godzina drogi, więc Karkonosze bywają celem jednodniowego wyjazdu równie często jak bliższe Góry Bardzkie czy Złote. Poniższe zestawienie porządkuje to, co przed takim wyjazdem trzeba wiedzieć: gdzie kończy się park, jakie zasady obowiązują na obszarze ochrony ścisłej, co naprawdę stoi na szczycie Śnieżki i którędy prowadzi najczęściej wybierane podejście od strony Karpacza.

Pasmo na granicy: skala i położenie

Karkonosze są najwyższym pasmem Sudetów i jednym z nielicznych w Polsce, gdzie granica państwowa biegnie grzbietem górskim. Rozciągłość około 40 km od Przełęczy Szklarskiej na zachodzie do Przełęczy Lubawskiej na wschodzie sprawia, że pasmo jest stosunkowo krótkie, ale szerokie – od 8 do 20 km. Łączna powierzchnia wynosi około 650 km², ale polska część to zaledwie 185 km², czyli 28,46% całości; reszta należy do Czech. W praktyce oznacza to, że wiele szlaków turystycznych prowadzi wzdłuż granicy, a po przekroczeniu grzbietu trafia się na drugą stronę bez formalności – granica jest otwarta dla pieszych.

Najwyższym szczytem jest Śnieżka (1603,3 m n.p.m.), a tuż za nią plasują się czeskie Luční hora (1555 m n.p.m.) i Studniční hora (1554 m n.p.m.). Po polskiej stronie wyróżniają się Wielki Szyszak (1509 m n.p.m.) i Smogornia (1490 m n.p.m.). Taka rzeźba terenu sprawia, że grzbiet jest stosunkowo płaski i szeroki, co kontrastuje z głęboko wciętymi dolinami po północnej stronie. To właśnie ta asymetria - łagodniejsze stoki czeskie i strome, polodowcowe kotły po polskiej - decyduje o charakterze krajobrazu.

Karkonoski Park Narodowy: liczby i reżim ochrony

Karkonoski Park Narodowy utworzono 16 stycznia 1959 roku. Jego powierzchnia wynosi 5951,42 ha, z czego ochrona ścisła obejmuje 2223,49 ha, ochrona czynna - 3708,35 ha, a ochrona krajobrazowa - 19,59 ha. Otulina parku liczy 13 093 ha. W 1992 roku obszar wpisano na listę rezerwatów biosfery UNESCO. Dyrekcja parku mieści się w Jeleniej Górze, w dzielnicy Sobieszów. Dla turysty najważniejsze jest to, że na terenie ochrony ścisłej można poruszać się wyłącznie po wyznaczonych szlakach turystycznych.

Zejście ze szlaku i biwakowanie poza wyznaczonymi miejscami są zabronione i kończą się mandatem. Park odwiedza rocznie około 2 mln osób, co przy stosunkowo niewielkiej powierzchni powoduje duże obciążenie dla przyrody. Po czeskiej stronie istnieje odpowiednik - Krkonošský národní park (KRNAP), utworzony w 1963 roku. Oba parki współpracują i tworzą jeden transgraniczny obszar chroniony, co ma znaczenie dla ochrony ekosystemów górskich, które nie uznają granic państwowych. Zasady poruszania się po stronie czeskiej są zbliżone, choć oznakowanie szlaków i nazewnictwo różnią się od polskiego.

Śnieżka i to, co stoi na szczycie

Śnieżka (1603,3 m n.p.m.) leży administracyjnie w granicach Karpacza, a przez jej wierzchołek przebiega granica polsko-czeska. Na szczycie znajduje się kilka obiektów, które z daleka tworzą charakterystyczną sylwetkę. Najstarszym jest kaplica świętego Wawrzyńca - budowa trwała od 1665 roku, konsekracja nastąpiła 10 sierpnia 1681 roku. Obok stoi budynek obserwatorium meteorologicznego z charakterystycznymi dyskami, wzniesiony w 1974 roku; poprzedni budynek obserwatorium stał w tym miejscu w latach 1900-1989 i został rozebrany po oddaniu nowego.

Po stronie czeskiej znajduje się stacja górna kolei linowej na Śnieżkę, otwarta 22 lutego 2014 roku, oraz budynek poczty czeskiej, działający od 1 sierpnia 2008 roku. Schronisko Dom Śląski nie stoi na szczycie, lecz na Przełęczy pod Śnieżką, około 200 m niżej - to częste nieporozumienie wśród turystów. Wierzchołek jest całkowicie wystawiony na działanie wiatru, a pogoda potrafi zmienić się tu w ciągu kilkunastu minut, dlatego nawet w środku lata potrzebna jest ciepła i nieprzemakalna odzież. Urzędową nazwę Śnieżka nadano w 1949 roku, wcześniej szczyt nosił nazwę niemiecką i czeską.

Dojście od strony Karpacza i schronisko na przełęczy

Najpopularniejsze podejście na Śnieżkę wiedzie szlakiem niebieskim spod Świątyni Wang w Karpaczu. Trasa prowadzi kolejno przez Schronisko PTTK Strzecha Akademicka, Schronisko PTTK Samotnia i kończy się na Przełęczy pod Śnieżką. Czas przejścia wynosi około 3 godzin w jedną stronę. Na przełęczy, w jej wschodniej części, tuż przy granicy, stoi Dom Śląski, położony na wysokości 1400 m n.p.m.

Obecny budynek to trzeci obiekt w tym miejscu: pierwsze schronisko po śląskiej stronie granicy powstało w 1847 roku, spłonęło w 1888 roku, kolejne wzniesiono w 1904 roku, a obecne - w latach 1921-1922 według projektu wrocławskiego architekta Herberta Erasa. Dom Śląski jest najwyżej położonym schroniskiem w polskiej części Sudetów. Z przełęczy na wierzchołek zostaje ostatni, najbardziej stromy odcinek podejścia. Latem bywa on zatłoczony, a zimą i wczesną wiosną potrafi być oblodzony na tyle, że bez raczków lepiej na niego nie wchodzić.

Kotły polodowcowe, stawy i wodospady

Północne stoki Karkonoszy zostały ukształtowane przez lodowiec, który pozostawił po sobie sześć kotłów lodowcowych. Od zachodu są to: Mały i Wielki Śnieżny Kocioł, Czarny Kocioł Jagniątkowski, Kocioł Wielkiego Stawu, Kocioł Małego Stawu oraz Kocioł Łomniczki. W dnach kotłów powstały stawy polodowcowe - po stronie polskiej są to Wielki Staw, Mały Staw oraz Śnieżne Stawki. Po stronie czeskiej jedynym naturalnym jeziorem jest Mechove jezirko.

Wodospady w Karkonoszach to przede wszystkim Wodospad Kamieńczyka, Wodospad Szklarki, Wodospad Podgórnej oraz Kaskada Myi. Większość kotłów i stawów znajduje się w strefie ochrony ścisłej, co oznacza obowiązek poruszania się wyłącznie po wyznaczonych szlakach i punktach widokowych. Zejście do kotła, kąpiel w stawach czy rozpalanie ogniska są surowo zabronione. Same kotły ogląda się więc z góry, z przebiegającego nad nimi szlaku grzbietowego, i to jest jedyny dopuszczalny sposób ich zwiedzania.

Granit, piętra roślinne i pogoda w praktyce

Karkonosze zbudowane są głównie z granitu karkonoskiego, który powstał w górnym karbonie jako intruzja granitowa. Ten materiał skalny nadaje krajobrazowi charakterystyczne, ostre formy, a jego wietrzenie tworzy gołoborza i wolno stojące skałki. Roślinność układa się w piętra: podgórskie do około 500 m n.p.m., regiel dolny do około 1000 m n.p.m., regiel górny do około 1250 m n.p.m., a powyżej - piętro kosodrzewiny i alpejskie. Kosodrzewina w Karkonoszach zaczyna się niżej niż w Tatrach, bo grzbiet jest spłaszczony i silnie wystawiony na wiatr, co utrudnia wzrost drzewom. W przeszłości kwaśne deszcze związane z emisją przemysłową uszkadzały drzewostany, szczególnie w reglu górnym, co widać po dziś dzień w postaci zamierających świerków.

Przygotowując się do wyjścia w Karkonosze, trzeba pamiętać, że pogoda na grzbiecie różni się diametralnie od tej w Karpaczu czy Szklarskiej Porębie. Nawet latem temperatura może spaść do kilku stopni, a mgła ograniczyć widoczność do kilku metrów. Należy zabrać ciepłą kurtkę, nieprzemakalne ubranie, mapę, naładowany telefon i latarkę. Buty powinny mieć sztywną podeszwę, bo szlaki są kamieniste, a na grzbiecie długimi odcinkami idzie się po blokach granitu.

Bliżej powiatu ząbkowickiego wyjście w góry oznacza Kotlinę Kłodzką albo pętle rowerowe Singletrack Glacensis w Bardzie i Złotym Stoku.